قوانین شراکت کاری در ایران

شراکت کاری یکی از رایج‌ترین روش‌های راه‌اندازی و توسعه کسب‌وکار در ایران است، اما اگر از همان ابتدا چارچوب قانونی و قراردادی مشخصی نداشته باشد می‌تواند به اختلافات جدی و حتی از بین رفتن سرمایه و اعتبار طرفین منجر شود. قوانین شراکت کاری به شما کمک می‌کند سهم هر شریک، میزان آورده، نحوه مدیریت، تقسیم سود و زیان و حدود مسئولیت‌ها شفاف و قابل پیگیری باشد. بسیاری از مشکلات زمانی شروع می‌شود که توافق‌ها فقط شفاهی است یا بندهای مهم قرارداد دقیق نوشته نشده‌اند. در این مقاله تلاش می‌کنیم مهم‌ترین قواعد و نکات حقوقی مربوط به شراکت کاری در ایران را به زبان ساده توضیح دهیم تا قبل از شروع همکاری، تصمیم آگاهانه‌تری بگیرید. اگر قصد شراکت با دوست، فامیل یا شریک تجاری را دارید، دانستن همین اصول می‌تواند جلوی بخش بزرگی از ریسک‌ها را بگیرد.
قرارداد شفاف
تقسیم سود و زیان
مسئولیت شرکا
کاهش ریسک اختلاف
قبل از شروع شراکت، آورده‌ها، سهم هر شریک، نحوه مدیریت و تقسیم سود و زیان را دقیق و مکتوب مشخص کنید.
قوانین شراکت کاری در ایران

شراکت کاری چیست؟

شراکت کاری چیست؟
شراکت کاری یعنی دو یا چند نفر/کسب‌وکار، برای رسیدن به یک هدف اقتصادی مشترک (مثل راه‌اندازی فروشگاه، اجرای پروژه، تولید محصول یا ارائه خدمات) منابع‌شان را کنار هم می‌گذارند و طبق توافق، در سود و زیان و معمولاً در مدیریت و تصمیم‌گیری هم شریک می‌شوند. این “منابع” می‌تواند پول، تجهیزات، ملک، مجوز، شبکه مشتری، برند، یا حتی تخصص و کار (آورده غیرنقدی) باشد. تفاوت مهم شراکت با همکاری معمولی این است که در شراکت، طرفین معمولاً ریسک و نتیجه کار را با هم تقسیم می‌کنند، نه اینکه یکی صرفاً “کار کند” و دیگری “حقوق بدهد”.
نکته مهم: خیلی وقت‌ها افراد شراکت را با رابطه کارگر/کارفرما اشتباه می‌گیرند؛ در حالی‌که قرارداد کار چارچوب و الزامات خاص خودش را دارد (مثلاً ماده ۱۰ قانون کار درباره ارکان و ویژگی‌های قرارداد کار صحبت می‌کند) و شراکت منطق متفاوتی دارد.
هدف مشترک
آورده نقدی/غیرنقدی
تقسیم ریسک
تفاوت با قرارداد کار

انواع شراکت در کسب‌وکار

شراکت را می‌شود از چند زاویه دسته‌بندی کرد:
مدل ۱

1) شراکت قراردادی (غیرشرکتی)

رایج‌ترین مدل بین دو نفر یا چند نفر است که بدون ثبت شرکت، با یک قرارداد شراکت/مشارکت کنار هم کار می‌کنند.
مزیت: ساده‌تر و سریع‌تر شروع می‌شود.
ریسک: اگر قرارداد دقیق نباشد، اختلاف و ابهام زیاد می‌شود (به‌خصوص در سود/زیان، تصمیم‌گیری، خروج شریک).
مدل ۲

2) شراکت در قالب ثبت شرکت (شراکت شرکتی/تجاری)

اینجا شرکا برای کارشان یک شخصیت حقوقی (شرکت) ثبت می‌کنند. انواع رایج:
  • شرکت با مسئولیت محدود (خیلی رایج برای کسب‌وکارهای کوچک و متوسط)
  • شرکت سهامی خاص/عام (ساختار سهم و سرمایه، مناسب رشد و جذب سرمایه)
  • شرکت تضامنی (مسئولیت شرکا سنگین‌تر است و اعتبارمحور)
  • شرکت تعاونی (برای فعالیت‌های گروهی/تعاونی)
مزیت: چارچوب رسمی‌تر، امکان جذب سرمایه و نظم حقوقی بیشتر.
نکته: نوع شرکت روی میزان مسئولیت شرکا و ریسک حقوقی اثر مستقیم دارد.
مدل ۳

3) شراکت سرمایه‌ای

یک یا چند نفر سرمایه می‌آورند و معمولاً یک نفر (یا تیم) اجرا و مدیریت می‌کند.
مثال: سرمایه‌گذار پول می‌دهد، شریک اجرایی کار را پیش می‌برد؛ سود طبق درصد توافقی تقسیم می‌شود.
مدل ۴

4) شراکت کاری/تخصصی

آورده اصلی یک یا چند شریک تخصص و کار است (مثلاً برنامه‌نویسی، فروش، مدیریت پروژه)، نه پول.
مثال: یکی تولید می‌کند، یکی بازاریابی می‌کند، یکی پشتیبانی.
مدل ۵

5) شراکت پروژه‌ای (Joint Venture)

شراکت فقط برای یک پروژه مشخص و محدود است؛ بعد از پایان پروژه، شراکت هم تمام می‌شود.
مثال: اجرای یک قرارداد پیمانکاری، ساخت یک محصول، برگزاری یک رویداد.
مدل ۶

6) شراکت در مالکیت/دارایی

شراکت حول یک دارایی شکل می‌گیرد (مثلاً ملک، تجهیزات، خط تولید) و درآمد/هزینه‌های مرتبط با آن تقسیم می‌شود.
مثال: مشارکت در خرید دستگاه، راه‌اندازی کارگاه و تقسیم درآمد.
چارچوب حقوقی
قرارداد و تعهدات

مبنای قانونی شراکت کاری در ایران

در ایران «شراکت کاری» یک عنوان واحد و مستقل در قانون کار ندارد، چون شراکت معمولاً رابطه کارگر و کارفرما نیست؛ بلکه یک رابطه قراردادی بین شرکاست که بر پایه‌ی قواعد عمومی قراردادها شکل می‌گیرد. یعنی مبنای اصلی شراکت، توافق طرفین است؛ هر چیزی که شرکا روی آن توافق کنند (مثل آورده‌ها، درصد سهم، نحوه مدیریت، تقسیم سود و زیان، مدت همکاری و شرایط خروج) اگر مخالف قانون، شرع و نظم عمومی نباشد، معتبر و قابل پیگیری است.

از نظر حقوقی، شراکت کاری معمولاً ذیل چند چارچوب مهم بررسی می‌شود:

1) اصل حاکمیت اراده و الزام‌آور بودن قرارداد

مهم‌ترین پایه شراکت این است که قرارداد، قانونِ طرفین محسوب می‌شود. پس اگر قرارداد شفاف و دقیق نوشته شود، در زمان اختلاف، ملاک اصلی رسیدگی همان متن قرارداد است. به همین دلیل در شراکت، توافق شفاهی یا قراردادهای مبهم بزرگ‌ترین عامل دعوا و ضرر می‌شود.

2) قواعد مشارکت و «تقسیم سود و زیان»

در هر شراکت باید روشن شود:

  • هر شریک چه آورده‌ای دارد (پول، تجهیزات، ملک، مجوز، مشتری، تخصص و کار)
  • درصد سهم هر شریک چقدر است
  • سود و زیان چگونه و در چه بازه‌ای محاسبه و تسویه می‌شود

اگر این‌ها دقیق نباشد، اختلافات معمولاً از همین نقطه شروع می‌شود: یکی برداشت بیشتری می‌کند، یکی هزینه‌ها را قبول ندارد، یا سود واقعی مشخص نیست.

3) مسئولیت‌ها و تعهدات شرکا

در شراکت باید مشخص شود:

  • چه کسی مدیر اجرایی است و حدود اختیاراتش چیست
  • تصمیمات مهم (خرید، وام، قرارداد جدید، استخدام نیرو، تغییر مسیر کسب‌وکار) با چه روشی تصویب می‌شود
  • اگر یک شریک تخلف کرد یا کوتاهی کرد، ضمانت اجرا چیست

این بخش از نظر قانونی مهم است چون «شراکت» فقط تقسیم سود نیست؛ تقسیم مسئولیت هم هست.

4) ثبت شرکت یا شراکت قراردادی؟

شراکت می‌تواند دو مدل کلی داشته باشد:

  • بدون ثبت شرکت (فقط قرارداد شراکت بین اشخاص)
  • با ثبت شرکت (مثل مسئولیت محدود، سهامی خاص و …)

اگر کسب‌وکار جدی است، گردش مالی بالا دارد یا ریسک حقوقی دارد، رفتن به سمت ساختار شرکتی می‌تواند از نظر مسئولیت‌ها و شفافیت بهتر باشد؛ اما حتی در حالت ثبت شرکت هم باز باید «قرارداد بین شرکا» و «اساسنامه/صورتجلسات» دقیق تنظیم شود.

5) حل اختلاف و پایان شراکت (فسخ، خروج، انحلال)

از نظر عملی، مهم‌ترین قسمت قانونی شراکت این است که از اول مشخص کنید:

  • اختلاف‌ها چطور حل می‌شود؟ (مذاکره، داوری، دادگاه)
  • شریک چطور می‌تواند خارج شود؟
  • سهم‌الشرکه/دارایی‌ها چگونه ارزش‌گذاری و تسویه می‌شود؟
  • تکلیف بدهی‌ها و تعهدات چیست؟

اگر این موارد در قرارداد نیاید، در زمان اختلاف، روند رسیدگی طولانی و پرهزینه می‌شود.

در شراکت کاری، داشتن قرارداد دقیق حیاتی است؛ چون اگر اختلاف پیش بیاید، بدون متن روشن و مستند، اثبات حق و سهم هر طرف سخت‌تر می‌شود به همین دلیل تجربه‌هایی مثل « شکایت از کارفرما بدون قرارداد ؛ آیا ممکن است؟ » یادآوری می‌کند که نداشتن قرارداد مکتوب می‌تواند مسیر مطالبه حق را پیچیده و فرسایشی کند (در شراکت هم دقیقاً همین ریسک وجود دارد، حتی اگر طرف مقابل “شریک” باشد نه “کارفرما”).

جدول مقایسه
شراکت vs استخدام vs پیمان

تفاوت شراکت کاری با استخدام و پیمانکاری

معیار مقایسه شراکت کاری استخدام (قرارداد کار) پیمانکاری (قرارداد پیمان/خدمات)
ماهیت رابطه همکاری بین شرکا برای کسب‌وکار مشترک رابطه کارگر و کارفرما رابطه کارفرما و پیمانکار (ارائه خدمت/انجام کار)
هدف اصلی سودآوری مشترک و توسعه کسب‌وکار انجام کار در قبال حقوق و مزایا تحویل نتیجه/خدمت مشخص در قبال مبلغ قرارداد
مبنای درآمد سهم از سود (و گاهی زیان) حقوق ثابت/دستمزد + مزایا حق‌الزحمه/مبلغ قرارداد (می‌تواند مرحله‌ای باشد)
تقسیم سود و زیان معمولاً هر دو (سود و زیان) بین شرکا تقسیم می‌شود کارگر در سود/زیان شریک نیست پیمانکار معمولاً در سود/زیان کسب‌وکار شریک نیست (فقط ریسک اجرای قرارداد خودش را دارد)
آورده طرفین ممکن است پول، تجهیزات، تخصص، مجوز، برند، مشتری و… باشد معمولاً نیروی کار/زمان/مهارت کارگر تخصص/تجهیزات/نیرو برای انجام کار موضوع قرارداد
مدیریت و تصمیم‌گیری ممکن است مشترک باشد یا یک مدیر تعیین شود مدیریت و دستور کار با کارفرماست پیمانکار معمولاً استقلال اجرایی دارد (طبق قرارداد)
حق دستور و نظارت نظارت توافقی بین شرکا کارفرما حق دستور مستقیم دارد کارفرما حق نظارت بر نتیجه دارد، نه لزوماً دستور روزمره
ساعات کار توافقی؛ می‌تواند منعطف باشد تابع قانون کار و مقررات ساعات کار معمولاً بر اساس زمان‌بندی پروژه؛ نه الزاماً قانون کار
بیمه و مزایا به‌صورت خودکار الزامی نیست (بسته به ساختار و قرارداد) بیمه و مزایا طبق قانون کار معمولاً لازم است بیمه تابع قرارداد است (گاهی پیمانکار خودش بیمه می‌دهد/گاهی کارفرما شرط می‌گذارد)
مرخصی، اضافه‌کاری، سنوات اصولاً موضوع شراکت نیست مگر توافق شود طبق قانون کار (مرخصی، اضافه‌کاری، سنوات و…) معمولاً موضوع قرارداد پیمان است، نه قانون کار
ابزار و محل کار توافقی؛ ممکن است مشترک یا جدا باشد معمولاً ابزار/محل با کارفرما یا طبق مقررات او پیمانکار می‌تواند ابزار خودش را داشته باشد (طبق قرارداد)
مسئولیت در برابر بدهی‌ها/اشخاص ثالث ممکن است شرکا مسئولیت مشترک داشته باشند (بسته به نوع شراکت) معمولاً مسئولیت اصلی با کارفرماست پیمانکار مسئول تعهدات قرارداد خودش است
ریسک مالی بالا؛ چون شریک در زیان هم ممکن است سهیم باشد پایین‌تر؛ حقوق معمولاً ثابت است متوسط؛ ریسک تاخیر/جریمه/هزینه اجرا ممکن است برای پیمانکار باشد
امکان خروج طبق قرارداد شراکت (شرایط خروج/فسخ/انحلال) با استعفا/اخراج طبق قانون کار و قرارداد طبق مفاد فسخ/خاتمه/تحویل کار در قرارداد
معیار تشخیص در اختلاف «سود و زیان مشترک» + «تصمیم‌گیری مشترک» + آورده «تبعیت و دستورپذیری» + «دستمزد» + رابطه کارگر/کارفرما «موضوع مشخص» + «تحویل نتیجه» + استقلال پیمانکار
بهترین کاربرد کسب‌وکار مشترک، شریک سرمایه/تخصص، راه‌اندازی بیزنس کار تمام‌وقت/پاره‌وقت/کارمند سازمان پروژه‌های مشخص مثل طراحی سایت، پیمانکاری، خدمات تخصصی
شراکت
استخدام
پیمانکاری

قرارداد شراکت کاری: چرا ضروری است؟

قرارداد شراکت کاری مهم‌ترین سندی است که شراکت را از یک توافق مبهم و پرریسک به یک همکاری شفاف، قابل مدیریت و قابل پیگیری تبدیل می‌کند. خیلی از شراکت‌ها با اعتماد و حرف‌های دوستانه شروع می‌شوند، اما اختلاف‌ها معمولاً از جایی آغاز می‌شود که “برداشت‌ها متفاوت” می‌شود: یکی فکر می‌کند سهم بیشتری دارد، یکی تصور می‌کند تصمیم‌گیر اصلی است، یکی هزینه‌ها را به حساب شراکت می‌گذارد و دیگری قبول ندارد. قرارداد دقیق، این اختلاف‌های ذهنی را به قواعد روشن و مکتوب تبدیل می‌کند.

در ادامه، مهم‌ترین دلایل ضرورت قرارداد شراکت را کامل توضیح می‌دهم:
قرارداد شراکت کاری: چرا ضروری است؟
دلیل ۱

1) شفاف‌سازی آورده‌ها و سهم هر شریک

بدون قرارداد، همیشه این سؤال می‌ماند:
هر شریک دقیقاً چه چیزی آورده؟ پول؟ تجهیزات؟ مجوز؟ مشتری؟ تخصص؟ زمان؟
قرارداد مشخص می‌کند:

  • آورده هر شریک نقدی یا غیرنقدی چقدر است
  • ارزش‌گذاری آورده غیرنقدی چگونه انجام شده
  • سهم‌الشرکه/درصد مشارکت هر شریک دقیقاً چند درصد است

این شفافیت باعث می‌شود بعداً کسی نتواند ادعا کند «من بیشتر آوردم» یا «ارزش کار من حساب نشده».

دلیل ۲

2) تعیین نحوه مدیریت و تصمیم‌گیری

یکی از اصلی‌ترین ریشه‌های اختلاف در شراکت، قدرت تصمیم‌گیری است. قرارداد باید روشن کند:

  • مدیر اجرایی کیست؟
  • حدود اختیارات مدیر چیست؟
  • چه تصمیم‌هایی نیاز به امضای همه/اکثریت دارد؟ (مثلاً خریدهای بزرگ، وام، استخدام، تغییر محل، فروش دارایی)
  • حساب بانکی، حق امضا و دسترسی مالی چگونه است؟

بدون این موارد، شراکت خیلی سریع تبدیل می‌شود به دعوای «چه کسی رئیس است؟».

دلیل ۳

3) تعیین روش تقسیم سود و زیان (و زمان تسویه)

حتی اگر درصدها مشخص باشد، باز هم اختلاف رایج این است که:

  • سود دقیقاً چه زمانی محاسبه می‌شود؟
  • هزینه‌های قابل قبول چیست؟
  • برداشت ماهانه/حقوق شریکِ اجرایی چطور حساب می‌شود؟
  • اگر ضرر شد یا نقدینگی کم بود، چه می‌شود؟

قرارداد باید چارچوب مالی را شفاف کند تا حسابداری شراکت مبنا داشته باشد، نه سلیقه.

دلیل ۴

4) پیشگیری از سوءاستفاده و تضمین اجرای تعهدات

در شراکت ممکن است یک شریک:

  • دیر بیاید یا کار را رها کند
  • پول/درآمد را درست گزارش نکند
  • بدون اجازه قرارداد ببندد یا تعهد مالی ایجاد کند
  • از دارایی شراکت استفاده شخصی کن
نکته مهم
تضمین‌ها را دقیق بنویسید
قرارداد کمک می‌کند برای این موارد تعهد، ممنوعیت، جریمه و تضمین تعیین شود تا شراکت “قابل کنترل” باشد، نه فقط مبتنی بر اعتماد.
اینجاست که موضوع « شکایت از کارفرما بابت سفته » به‌عنوان یک تجربه حقوقیِ آشنا می‌تواند برای شراکت هم درس داشته باشد: خیلی‌ها برای ضمانت، سفته ردوبدل می‌کنند اما اگر دقیق ننویسند سفته بابت چیست، چه زمانی قابل مطالبه است و شرایط استفاده از آن چیست، همان تضمین می‌تواند خودش منشأ اختلاف و دردسر حقوقی شود. پس اگر در شراکت از سفته/چک/ضمانت استفاده می‌کنید، حتماً باید در متن قرارداد و رسیدها دقیق درج شود.
تعهد
ممنوعیت
جریمه
تضمین
قابل کنترل
بند ۵

5) تعیین تکلیف خروج شریک، فسخ و انحلال

در هر شراکت حرفه‌ای باید از اول معلوم باشد:

  • اگر یک شریک خواست خارج شود چه می‌شود؟
  • سهم او چگونه ارزش‌گذاری و تسویه می‌شود؟
  • اموال مشترک و بدهی‌ها چطور تقسیم می‌شود؟
  • اگر اختلاف شدید شد، شراکت چگونه خاتمه پیدا می‌کند؟
بیشتر شراکت‌ها نه به خاطر شروع بد، بلکه به خاطر پایان نامشخص به دعوا می‌رسند.
بند ۶

6) تعیین مسیر حل اختلاف (برای جلوگیری از دادگاه رفتن)

قرارداد می‌تواند مسیر حل اختلاف را مرحله‌ای تعیین کند:

  • مذاکره و صورتجلسه
  • میانجی‌گری/داوری
  • دادگاه
این کار هم هزینه را کم می‌کند، هم زمان را، و هم جلوی تخریب رابطه را می‌گیرد.
نکته: برای نمایش بهتر در موبایل، این بخش‌ها به‌صورت تک‌ستونه زیر هم قرار می‌گیرند.

بندهای مهم قرارداد شراکت کاری

قرارداد شراکت وقتی واقعاً از شما محافظت می‌کند که بندهای کلیدی آن شفاف، قابل اندازه‌گیری و قابل اجرا نوشته شده باشد. خیلی از اختلاف‌ها نه به‌خاطر “بد بودن شرکا”، بلکه به‌خاطر ابهام در همین بندهای اصلی ایجاد می‌شود. در ادامه هر کدام از بخش‌هایی که گفتی را کامل و کاربردی توضیح می‌دهم:

1) موضوع شراکت و محدوده فعالیت

این بند مشخص می‌کند شراکت دقیقاً برای چه کاری تشکیل شده و کجا و چگونه قرار است انجام شود. بهتر است در این قسمت به‌صورت دقیق بنویسید:

  • موضوع فعالیت (مثلاً فروش پوشاک، خدمات دیجیتال مارکتینگ، پیمانکاری، تولید محتوا و…)
  • محدوده جغرافیایی (فقط یک شهر/استان/سراسر کشور/آنلاین)
  • محدوده خدمات یا محصولات (چه چیزهایی داخل شراکت هست و چه چیزهایی نیست)
  • حدود اختیارات در تغییر موضوع (آیا می‌شود بدون رضایت همه موضوع را عوض کرد؟)

چرا مهم است؟ چون اگر موضوع مبهم باشد، یک شریک می‌تواند فعالیت‌های خارج از توافق را وارد شراکت کند یا منابع شراکت را به مسیر دیگری ببرد.

2) سرمایه/آورده هر شریک (نقدی، غیرنقدی، تخصص)

آورده یعنی هر شریک چه چیزی وارد شراکت می‌کند. اینجا باید جزئی‌نویسی کنید:

  • آورده نقدی: مبلغ، زمان واریز، حساب مقصد، مرحله‌ای بودن پرداخت
  • آورده غیرنقدی: تجهیزات، ملک، خودرو، دستگاه، مجوز، برند، دامنه سایت… + ارزش‌گذاری دقیق
  • آورده تخصص/کار: شرح وظایف، ساعت کاری/تعهد زمانی، KPI یا خروجی قابل سنجش

حتماً روشن کنید مالکیت آورده‌ها چیست:

  • آیا آورده غیرنقدی “به شراکت منتقل” می‌شود یا “امانی” است؟
  • اگر شراکت تمام شد، آن دارایی با چه شرایطی برمی‌گردد یا تسویه می‌شود؟

3) درصد سهم‌الشرکه و نحوه تقسیم سود و زیان

این بند باید خیلی شفاف باشد، چون بیشترین اختلاف‌ها از همین‌جاست. مواردی که بهتر است بنویسید:

  • درصد سهم هر شریک (مثلاً 60/40)
  • تعریف سود: سود = درآمد – هزینه‌های قابل قبول (هزینه‌های قابل قبول را مشخص کنید)
  • زمان‌بندی محاسبه و تقسیم سود (ماهانه/فصلی/سالانه)
  • نحوه تقسیم زیان (به همان نسبت سهم یا روش توافقی)
  • تکلیف “برداشت” قبل از سوددهی (آیا شریک اجرایی حقوق می‌گیرد؟ سقف برداشت چقدر است؟)

نکته مهم: اگر یکی از شرکا “اجرا” می‌کند، باید مشخص شود دستمزد اجرایی او حقوق است یا برداشت از سود؛ چون این ابهام بعدها دعوا درست می‌کند.

4) مدیریت و حق امضا (مسئول تصمیم‌گیری‌ها)

اینجا باید تعیین کنید:

  • مدیر/مدیران شراکت چه کسانی هستند
  • حدود اختیارات مدیر (خرید تا چه سقفی؟ بستن قرارداد تا چه مبلغی؟)
  • تصمیم‌های مهم با چه سازوکاری تصویب می‌شود (اکثریت؟ اجماع؟)
  • حساب بانکی به نام چه کسی/چه کسانی است؟
  • حق امضا در قراردادها و اسناد مالی با کیست؟ (تکی؟ مشترک؟ دو امضا؟)

پیشنهاد کاربردی: برای جلوگیری از ریسک، بهتر است برای هزینه‌ها و قراردادهای مهم، “سقف” و “تعداد امضا” تعیین شود.

5) هزینه‌ها، برداشت‌ها و حسابداری

این بخش شراکت را “شفاف مالی” می‌کند. موارد ضروری:

  • چه هزینه‌هایی قابل قبول است و با چه مدارکی (فاکتور، رسید، قرارداد)
  • برداشت شخصی شرکا مجاز است یا نه؟ سقف برداشت چقدر؟
  • حقوق/حق‌الزحمه شریک اجرایی (اگر هست) دقیقاً چطور پرداخت می‌شود؟
  • مسئول حسابداری و گزارش‌گیری کیست؟
  • گزارش مالی هر چند وقت یک‌بار ارائه می‌شود؟
  • حساب بانکی، کارت، دستگاه پوز، صندوق و دسترسی‌ها چگونه کنترل می‌شود؟

اگر این بند دقیق نباشد، یک شریک ممکن است هزینه‌های شخصی را هزینه شراکت حساب کند یا برداشت‌ها باعث بی‌اعتمادی شود.

6) مدت قرارداد و شرایط تمدید

در این بند تعیین می‌کنید شراکت:

  • چه تاریخی شروع می‌شود و تا چه تاریخی ادامه دارد
  • قرارداد خودکار تمدید می‌شود یا نیاز به توافق جدید دارد
  • در صورت تمدید، آیا شرایط (سهم‌ها/مدیریت/وظایف) قابل تغییر است؟
  • وضعیت دارایی‌ها و تعهدات در پایان مدت چیست؟

بهتر است وضعیت “تسویه حساب دوره‌ای” هم مشخص شود تا پایان قرارداد غافلگیرکننده نباشد.

در شراکت باید از اول تکلیف فسخ/خاتمه همکاری مشخص شود و اینجاست که مفهوم کلیِ «فسخ» اهمیت پیدا می‌کند؛ خیلی‌ها به اشتباه فسخ شراکت را مثل قطع رابطه کاری تصور می‌کنند، در حالی‌که قواعدش متفاوت است اما آشنایی با موضوعاتی مثل «ماده ۲۷ قانون کار و فسخ قرارداد کار» حداقل این پیام را یادآوری می‌کند که “قطع همکاری” بدون تعریف دقیق و بندهای روشن، معمولاً محل اختلاف و دعوا می‌شود؛ پس در قرارداد شراکت هم باید شرایط فسخ/خروج/انحلال را شفاف و مرحله‌به‌مرحله بنویسید.

مسئولیت‌ها و تعهدات شرکا در برابر یکدیگر و اشخاص ثالث

در شراکت کاری، شرکا فقط «همکار» نیستند؛ هر کدام در برابر دیگری و همچنین در برابر افراد و مجموعه‌هایی که با کسب‌وکار تعامل دارند (مثل مشتری، تامین‌کننده، موجر، بانک، اداره مالیات و…) تعهد و مسئولیت پیدا می‌کنند. اگر این مسئولیت‌ها در قرارداد شراکت دقیق تعیین نشود، معمولاً اختلاف‌ها در دو جا خودش را نشان می‌دهد: داخل شراکت (بین شرکا) و خارج شراکت (در برابر دیگران). در ادامه، این موضوع را کامل و کاربردی باز می‌کنم.

بخش ۱
تعهدات داخلی

1) تعهدات شرکا در برابر یکدیگر (تعهدات داخلی)

این‌ها تعهداتی است که هر شریک نسبت به شریک/شرکای دیگر دارد و نقض آن‌ها می‌تواند باعث مطالبه خسارت یا حتی پایان شراکت شود.

الف) تعهد به انجام آورده و ایفای نقش

هر شریک باید دقیقاً همان چیزی را که قول داده وارد شراکت کند:

  • آورده نقدی (مبلغ و زمان پرداخت)
  • آورده غیرنقدی (تحویل تجهیزات، مجوز، مکان، خودرو، نرم‌افزار و…)
  • آورده تخصص/کار (انجام وظایف اجرایی، حضور، پیگیری فروش، تولید، پشتیبانی و…)
نکته مهم: اگر آورده “کار و تخصص” است، باید قابل سنجش شود (شرح وظایف، خروجی، حداقل زمان، شاخص عملکرد). چون در عمل، اختلاف رایج این است که یکی می‌گوید «من کار کردم»، دیگری می‌گوید «کم‌کاری کردی».

ب) تعهد به امانت‌داری و حفظ منافع شراکت

شرکا موظف‌اند:

  • از اموال و پول شراکت استفاده شخصی نکنند (مگر طبق قرارداد)
  • اطلاعات، قیمت‌ها، لیست مشتریان، رمزها، حساب‌ها و… را حفظ کنند
  • تصمیم‌هایی نگیرند که به ضرر شراکت باشد (مثل قراردادهای زیان‌ده یا خریدهای غیرضروری)

ج) تعهد به شفافیت مالی و گزارش‌دهی

یکی از اصلی‌ترین تعهدات شرکا، شفافیت مالی است:

  • ارائه گزارش فروش و هزینه‌ها در بازه‌های مشخص
  • نگهداری رسیدها و فاکتورها
  • مشخص بودن برداشت‌ها و پرداخت‌ها
  • توافق درباره حسابداری و دسترسی‌ها

هرچه گردش مالی بالا برود، نیاز به این بند مهم‌تر می‌شود؛ چون اختلاف‌های “حساب و کتاب” معمولاً بزرگ‌ترین ضربه را می‌زنند.

د) تعهد به عدم رقابت و عدم جذب مشتری/نیروی شراکت

اگر در قرارداد نیاید، ممکن است یک شریک همزمان کسب‌وکار مشابه بزند یا مشتری‌ها را به سمت خودش ببرد. به همین دلیل معمولاً این موارد تعیین می‌شود:

  • عدم رقابت در مدت شراکت (و گاهی مدت کوتاهی بعد از آن)
  • عدم افشای اطلاعات
  • عدم جذب مشتری یا نیروی کلیدی شراکت به نفع خود

هـ) تعهد به رعایت حدود اختیار و تصمیم‌گیری

اگر قرار است قراردادها با دو امضا بسته شود یا سقف خرید مشخص است، هر شریک باید همان را رعایت کند. تخلف از این بخش هم “اختلاف داخلی” ایجاد می‌کند و هم ممکن است “مسئولیت بیرونی” بسازد.

بخش ۲
تعهدات بیرونی

2) مسئولیت شرکا در برابر اشخاص ثالث (تعهدات بیرونی)

اشخاص ثالث یعنی هر کسی خارج از شراکت که با کسب‌وکار ارتباط دارد: مشتری، تامین‌کننده، صاحب‌ملک، بانک، پلتفرم‌ها، اداره مالیات و…

الف) مسئولیت ناشی از قراردادهایی که با دیگران بسته می‌شود

اگر شراکت با تامین‌کننده قرارداد می‌بندد، اگر اجاره‌نامه امضا می‌شود، اگر سفارش مشتری گرفته می‌شود، باید دقیق باشد:

  • چه کسی حق امضا دارد؟
  • قراردادها به نام چه کسی/چه مجموعه‌ای بسته می‌شود؟
  • اگر یکی از شرکا خارج از حدود اختیار امضا کرد، تکلیف چیست؟

در بسیاری از شراکت‌های بدون ثبت شرکت، قراردادها به نام یکی از شرکا بسته می‌شود و همین باعث می‌شود آن شریک در برابر ثالث، مسئولیت بیشتری پیدا کند. بنابراین تعیین “حق امضا” و “حدود اختیار” حیاتی است.

ب) مسئولیت بدهی‌ها و تعهدات مالی

بدهی‌ها ممکن است شامل این‌ها باشد:

  • بدهی به تامین‌کنندگان
  • بدهی اجاره و شارژ
  • بدهی بانکی یا چک‌ها
  • مالیات و عوارض
  • خسارت به مشتری

اگر قرارداد شراکت روشن نکند که بدهی‌ها چگونه تقسیم می‌شود، در زمان بحران هر کس سعی می‌کند سهم خودش را کمتر کند. در حالی که بیرون از شراکت، طرف مقابل فقط پولش را می‌خواهد.

ج) مسئولیت ناشی از خسارت به مشتری یا تخلف در ارائه خدمت

اگر کسب‌وکار به مشتری ضرر بزند (کالای معیوب، تاخیر، خسارت، نقض تعهد)، باید معلوم باشد:

  • مسئول پاسخگویی کیست؟
  • آیا بیمه مسئولیت لازم است؟
  • خسارت از چه محل پرداخت می‌شود؟ و بعد چگونه بین شرکا تسهیم می‌شود؟

د) تعهدات قانونی و اداری کسب‌وکار

بعضی تعهدات از جنس “اداری/قانونی” است مثل:

  • مالیات، ارزش افزوده (اگر مشمول باشد)
  • مجوزها و تمدیدها
  • رعایت قوانین صنفی

این‌ها را هم باید مشخص کنید که مسئول پیگیری و هزینه‌ها کیست.

بخش ۳
کاهش ریسک

3) چطور ریسک مسئولیت‌ها را کم کنیم؟

راهکارهای عملی که در قرارداد کمک می‌کند:

  • تعیین دقیق نقش و مسئولیت هر شریک
  • تعیین سقف اختیار برای خرید/تعهد مالی
  • تعیین حق امضا (تکی یا مشترک)
  • الزام به گزارش مالی دوره‌ای + دسترسی مشترک به حساب‌ها
  • درج بند خسارت/وجه التزام برای تخلف‌های مهم
  • درج بند حل اختلاف (مذاکره، داوری، دادگاه)
  • تعیین تکلیف دعاوی احتمالی با اشخاص ثالث (چه کسی پیگیری می‌کند و هزینه‌ها چگونه تقسیم می‌شود)

برای کاهش اختلافات و حفظ رابطه، خیلی از شراکت‌ها بهتر است قبل از رفتن سراغ دعواهای سنگین، سراغ روش‌های توافقی بروند؛ دقیقاً شبیه رویکردهایی که در موضوع «حل اختلاف کارگر و کارفرما بدون شکایت» مطرح می‌شود: یعنی اول مذاکره، سپس میانجی‌گری/داوری و در نهایت اگر لازم شد مراجعه رسمی. در شراکت هم اگر از ابتدا این مسیر را در قرارداد بنویسید، احتمال کشیده شدن اختلاف به بحران و هزینه‌های زیاد کمتر می‌شود.

ضمانت اجراها و راه‌های جلوگیری از تخلف شریک

چارچوب قراردادی
بازدارندگی + پیگیری

ضمانت اجراها و راه‌های جلوگیری از تخلف شریک

در شراکت کاری، اعتماد مهم است اما کافی نیست. چون وقتی پول، مشتری، زمان و اعتبار وسط باشد، حتی شریک خوش‌نیت هم ممکن است در عمل بدقولی کند، دیر اقدام کند، برداشت غیرمجاز داشته باشد یا بدون هماهنگی تعهد مالی ایجاد کند. ضمانت اجرا یعنی مجموعه ابزارهایی که در قرارداد می‌گذارید تا اگر شریک از تعهداتش تخلف کرد، هم بازدارندگی ایجاد شود و هم شما بتوانید حق‌تان را قابل‌پیگیری و قابل‌اثبات مطالبه کنید. هرچه قرارداد شفاف‌تر و ضمانت اجرا دقیق‌تر باشد، احتمال تخلف کمتر و حل اختلاف سریع‌تر می‌شود.

وجه التزام
سقف اختیار
حق امضا
قابل اث
مرحله ۱

1) اول پیشگیری: تخلف‌ها را دقیق تعریف کنید

قبل از اینکه سراغ سفته و چک بروید، باید روشن کنید «تخلف» دقیقاً چیست. در قرارداد شراکت، معمولاً این موارد به‌عنوان تخلف تعریف می‌شوند:

  • برداشت غیرمجاز از حساب/صندوق شراکت
  • پنهان‌کردن فروش/درآمد یا ارائه گزارش مالی ناقص
  • عدم انجام آورده (نقدی/غیرنقدی/تخصص و کار)
  • ایجاد بدهی یا امضای قرارداد خارج از حدود اختیار
  • انتقال مشتری/اطلاعات به کسب‌وکار شخصی (نقض محرمانگی یا عدم رقابت)
  • عدم حضور یا کم‌کاری مؤثر در شراکت‌های تخصصی
  • خارج کردن اموال شراکت یا استفاده شخصی بدون اجازه
  • سرپیچی از تصمیمات رسمی یا صورتجلسات
هر کدام را باید با مثال، سقف، عدد و معیار مشخص کنید تا بعداً “قابل اثبات” باشد.
مرحله ۲

2) وجه التزام (جریمه قراردادی)؛ ابزار شماره ۱ برای بازدارندگی

وجه التزام یعنی توافق کنید اگر یک تخلف مشخص رخ داد، متخلف باید مبلغ مشخصی را به‌عنوان جریمه بپردازد. این ابزار به‌خاطر شفافیتش خیلی موثر است.

وجه التزام برای چه چیزهایی عالی است؟

  • برداشت غیرمجاز (مثلاً به ازای هر برداشت غیرمجاز: X تومان + الزام به استرداد اصل مبلغ)
  • تاخیر در واریز آورده نقدی (مثلاً روزانه/هفتگی جریمه)
  • نقض محرمانگی یا جذب مشتری (جریمه سنگین + جبران خسارت)
  • امضای قرارداد خارج از اختیار (جریمه + مسئولیت جبران خسارت)

نکات طلایی در نوشتن وجه التزام

  • تخلف را دقیق تعریف کنید (مبهم نباشد)
  • مبلغ/فرمول جریمه روشن باشد (عدد ثابت یا درصد)
  • مشخص کنید جریمه علاوه بر خسارت است یا جایگزین خسارت
  • روش اثبات تخلف (گزارش حسابداری، پیامک، صورتجلسه، فاکتور و…)
مرحله ۳

3) تضمین (تضمین قراردادی)؛ فقط گرفتن تضمین کافی نیست

منظور از “تضمین” این است که شریک برای انجام تعهداتش یک پشتوانه بدهد تا اگر بدقولی کرد، طرف مقابل دست خالی نماند. تضمین می‌تواند شکل‌های مختلف داشته باشد:

  • معرفی ضامن معتبر
  • چک تضمینی
  • سفته تضمینی
  • وثیقه (ملک/خودرو/سپرده)
اما نکته مهم این است: تضمین باید دقیقاً به تعهدات مشخص گره بخورد. مثلاً بنویسید تضمین بابت «عدم برداشت غیرمجاز»، «عدم افشای اطلاعات»، «عدم خروج ناگهانی بدون تسویه»، «عدم ایجاد بدهی خارج از اختیار» و… است.
مرحله ۴

4) سفته/چک؛ ابزار رایج ولی پرریسک اگر بد نوشته شود

سفته تضمینی: سفته معمولاً برای این استفاده می‌شود که اگر شریک تعهداتش را انجام نداد، بتوانید از آن به‌عنوان ابزار وصول استفاده کنید.

بهتر است در قرارداد و رسید تحویل سفته حتماً بیاید:

  • سفته بابت چه تعهدی است
  • چه زمانی و با چه شرایطی قابل استفاده است
  • مبلغ سفته متناسب با ریسک باشد (نه بیش از حد، نه بی‌اثر)
  • نزد چه کسی نگهداری می‌شود و در چه شرایطی مسترد می‌شود

چک تضمینی: چک هم همین منطق را دارد ولی چون حساسیت و ریسک سوءبرداشت/سوءاستفاده دارد، باید خیلی شفاف تنظیم شود:

  • علت صدور چک (تضمین قرارداد شراکت)
  • شرط قابل وصول شدن
  • تاریخ و مبلغ و نحوه استرداد
توصیه مهم: اگر تضمین می‌گیرید، حتماً رسید و بند قراردادی دقیق داشته باشید؛ چون تضمین “بی‌ضابطه” خودش می‌تواند اختلاف جدید بسازد.
مرحله ۵

5) وثیقه؛ محکم‌ترین تضمین برای تعهدات سنگین

اگر شراکت سرمایه بالا دارد یا یک شریک اختیار مالی زیادی دارد، وثیقه منطقی‌تر و مطمئن‌تر است (مثلاً رهن ملک، سند خودرو، سپرده نقدی یا ضمانت‌نامه بانکی).
وثیقه بیشتر برای این موارد کاربرد دارد:

  • سرمایه‌های سنگین
  • ریسک خروج ناگهانی شریک
  • بدهی‌های محتمل به اشخاص ثالث
  • تعهدات بلندمدت و حساس
نکته: وثیقه باید از نظر حقوقی قابل اجرا و قابل پیگیری باشد؛ صرفاً “گرفتن سند دست‌نویس” بدون چارچوب درست، همیشه کارآمد نیست.
مرحله ۶

6) راه‌های عملی جلوگیری از تخلف (علاوه بر ضمانت اجرا)

این‌ها ابزارهای مدیریتی‌اند که خیلی از تخلف‌ها را از ریشه کم می‌کنند:

  • حساب بانکی مشترک یا تعیین فرآیند برداشت (برداشت با دو امضا / سقف برداشت)
  • تعیین سقف اختیار خرید/تعهد مالی
  • گزارش مالی هفتگی/ماهانه + دسترسی مشترک به داده‌ها
  • ثبت تصمیمات مهم در صورتجلسه
  • تفکیک نقش‌ها و وظایف + شاخص عملکرد (برای شریک اجرایی)
  • بند عدم رقابت و محرمانگی
  • تعیین فرآیند خروج شریک و تسویه (تا خروج تبدیل به فرار از تعهد نشود)

چون موضوع ضمانت اجراها و ابزارهای حقوقی مثل سفته/چک/وثیقه حساس است و یک اشتباه کوچک می‌تواند هزینه سنگینی ایجاد کند، بهترین کار این است که قبل از امضای نهایی و تحویل تضمین‌ها، دقیق بدانید چگونه با یک وکیل کار همکاری کنیم؟ تا یک مشاوره کوتاه بگیرید و متن ضمانت‌ها طوری نوشته شود که هم بازدارنده باشد و هم بعدها علیه خودتان تبدیل به دردسر نشود

مسیر مرحله‌ای
کم‌هزینه → سریع‌تر
مستند و قابل‌پیگیری

حل اختلاف در شراکت کاری

اختلاف در شراکت کاری طبیعی است؛ چون پای پول، تصمیم‌گیری، زمان و منافع مشترک وسط است. اما چیزی که شراکت‌ها را نابود می‌کند خودِ اختلاف نیست، بلکه نداشتن مسیر درست برای حل اختلاف است. بهترین شراکت‌ها از همان ابتدا توافق می‌کنند اگر اختلاف پیش آمد، مرحله‌به‌مرحله جلو بروند: اول گفت‌وگو، بعد داوری، و در نهایت اگر چاره‌ای نبود دادگاه. این کار هم هزینه را کم می‌کند، هم زمان را، و هم جلوی تبدیل شدن اختلاف به جنگ فرسایشی را می‌گیرد.

مرحله ۱

1) مذاکره و سازش (مرحله اول و کم‌هزینه‌ترین راه)

مذاکره یعنی شرکا قبل از هر اقدام رسمی، مسئله را با گفت‌وگوی ساختارمند حل کنند. برای اینکه مذاکره نتیجه بدهد، بهتر است این اصول رعایت شود:

چگونه مذاکره را حرفه‌ای کنید؟

  • موضوع اختلاف را دقیق بنویسید: مثلاً «برداشت از حساب»، «اختیار امضا»، «تقسیم سود»، «کم‌کاری»، «هزینه‌های غیرمجاز»
  • مدرک جمع کنید: گزارش فروش، فاکتور، پیام‌ها، رسیدها، صورتجلسات
  • جلسه رسمی بگذارید: تاریخ، محل، دستور جلسه
  • صورتجلسه کنید: نتیجه مذاکرات را مکتوب کنید و همه امضا کنند
  • مهلت و اقدام تعیین کنید: مثلاً «تا ۱۰ روز آینده تسویه»، «تا پایان ماه گزارش مالی»

چرا سازش مهم است؟

سازش معمولاً سریع‌تر است، رابطه را کمتر خراب می‌کند و هزینه‌های حقوقی را پایین می‌آورد. ضمن اینکه در شراکت، حتی بعد از حل اختلاف هم احتمالاً باید مدتی با هم کار کنید یا حداقل تسویه انجام دهید؛ پس جنگیدن از ابتدا معمولاً به ضرر هر دو طرف تمام می‌شود.

مرحله ۲

2) داوری (راه میانی: رسمی‌تر از مذاکره، سریع‌تر از دادگاه)

اگر مذاکره جواب نداد، داوری یکی از بهترین گزینه‌هاست؛ یعنی طرفین توافق می‌کنند یک شخص یا هیئت بی‌طرف (داور) اختلاف را بررسی کند و رأی بدهد.

مزایای داوری

  • معمولاً سریع‌تر از دادگاه
  • کم‌هزینه‌تر (به‌خصوص نسبت به دعوای طولانی)
  • کم‌حاشیه‌تر و کمتر رسانه‌ای/آبروریز
  • امکان انتخاب داور متخصص در موضوع کسب‌وکار

نکات مهم برای داوری موفق

  • در قرارداد شراکت حتماً بند داوری داشته باشید (اسم داور یا روش انتخاب داور)
  • محدوده داوری مشخص باشد: همه اختلاف‌ها یا فقط اختلافات مالی؟
  • مهلت رسیدگی و شیوه ابلاغ رأی روشن باشد
  • داور ترجیحاً فردی باشد که هم بی‌طرف باشد و هم زبان قرارداد و حسابداری را بفهمد
مرحله ۳

3) مراجعه به دادگاه (آخرین گزینه؛ چه زمانی بهتر است؟)

گاهی اختلاف به جایی می‌رسد که دیگر راهی جز اقدام قضایی نیست. اما دادگاه معمولاً زمان‌بر، پرهزینه و فرسایشی است؛ پس بهتر است وقتی بروید که واقعاً لازم است.

چه زمانی مراجعه به دادگاه بهتر است؟

  • وقتی یکی از شرکا عمداً همکاری نمی‌کند و هیچ مذاکره‌ای را نمی‌پذیرد
  • وقتی خطر از بین رفتن سرمایه یا دارایی شراکت وجود دارد (مثلاً فروش یا انتقال اموال، خالی کردن حساب)
  • وقتی شریک اسناد و اطلاعات مالی را پنهان می‌کند و بدون دستور رسمی حاضر به ارائه نیست
  • وقتی اختلاف درباره مالکیت دارایی‌ها جدی است (مثلاً دستگاه، ملک، برند، حساب‌ها)
  • وقتی اختلاف وارد فاز اتهام و تخلف سنگین شده و باید رسمی پیگیری شود
  • وقتی لازم است برای حفظ حق، اقدام سریع و قانونی انجام شود (مثل جلوگیری از انتقال اموال)

قبل از دادگاه این کارها را انجام دهید

  • همه چیز را مکتوب و مستند کنید (پیام‌ها، صورتجلسات، رسیدها)
  • اگر امکان دارد یک اظهارنامه یا اخطار رسمی ارسال کنید
  • مسیر مذاکره/داوری را حداقل یک بار امتحان کنید (مگر اینکه خطر فوری وجود داشته باشد)

در اختلافات شراکت، داشتن مسیر درست حل اختلاف فقط برای پایان دادن به دعوا نیست؛ برای دفاع از حقوق خود در محیط کار هم ضروری است، چون اگر مستندات، صورتجلسه و مراحل حل اختلاف را درست طی نکنید، حتی اگر حق با شما باشد ممکن است نتوانید آن را به‌موقع و درست اثبات کنید.

یادآوری

جمع‌بندی سریع

  • اول مذاکره و صورتجلسه
  • بعد داوری (اگر بندش را دارید)
  • در نهایت دادگاه (وقتی خطر جدی/فوری وجود دارد)
پیشنهاد: از همان ابتدا در قرارداد، مسیر حل اختلاف را مرحله‌ای بنویسید تا اختلاف، تبدیل به بحران نشود.
مسیر مرحله‌ای
کم‌هزینه → سریع‌تر
مستند و قابل‌پیگیری

حل اختلاف در شراکت کاری

اختلاف در شراکت کاری طبیعی است؛ چون پای پول، تصمیم‌گیری، زمان و منافع مشترک وسط است. اما چیزی که شراکت‌ها را نابود می‌کند خودِ اختلاف نیست، بلکه نداشتن مسیر درست برای حل اختلاف است. بهترین شراکت‌ها از همان ابتدا توافق می‌کنند اگر اختلاف پیش آمد، مرحله‌به‌مرحله جلو بروند: اول گفت‌وگو، بعد داوری، و در نهایت اگر چاره‌ای نبود دادگاه. این کار هم هزینه را کم می‌کند، هم زمان را، و هم جلوی تبدیل شدن اختلاف به جنگ فرسایشی را می‌گیرد.

مرحله ۱

1) مذاکره و سازش (مرحله اول و کم‌هزینه‌ترین راه)

مذاکره یعنی شرکا قبل از هر اقدام رسمی، مسئله را با گفت‌وگوی ساختارمند حل کنند. برای اینکه مذاکره نتیجه بدهد، بهتر است این اصول رعایت شود:

چگونه مذاکره را حرفه‌ای کنید؟

  • موضوع اختلاف را دقیق بنویسید: مثلاً «برداشت از حساب»، «اختیار امضا»، «تقسیم سود»، «کم‌کاری»، «هزینه‌های غیرمجاز»
  • مدرک جمع کنید: گزارش فروش، فاکتور، پیام‌ها، رسیدها، صورتجلسات
  • جلسه رسمی بگذارید: تاریخ، محل، دستور جلسه
  • صورتجلسه کنید: نتیجه مذاکرات را مکتوب کنید و همه امضا کنند
  • مهلت و اقدام تعیین کنید: مثلاً «تا ۱۰ روز آینده تسویه»، «تا پایان ماه گزارش مالی»

چرا سازش مهم است؟

سازش معمولاً سریع‌تر است، رابطه را کمتر خراب می‌کند و هزینه‌های حقوقی را پایین می‌آورد. ضمن اینکه در شراکت، حتی بعد از حل اختلاف هم احتمالاً باید مدتی با هم کار کنید یا حداقل تسویه انجام دهید؛ پس جنگیدن از ابتدا معمولاً به ضرر هر دو طرف تمام می‌شود.

مرحله ۲

2) داوری (راه میانی: رسمی‌تر از مذاکره، سریع‌تر از دادگاه)

اگر مذاکره جواب نداد، داوری یکی از بهترین گزینه‌هاست؛ یعنی طرفین توافق می‌کنند یک شخص یا هیئت بی‌طرف (داور) اختلاف را بررسی کند و رأی بدهد.

مزایای داوری

  • معمولاً سریع‌تر از دادگاه
  • کم‌هزینه‌تر (به‌خصوص نسبت به دعوای طولانی)
  • کم‌حاشیه‌تر و کمتر رسانه‌ای/آبروریز
  • امکان انتخاب داور متخصص در موضوع کسب‌وکار

نکات مهم برای داوری موفق

  • در قرارداد شراکت حتماً بند داوری داشته باشید (اسم داور یا روش انتخاب داور)
  • محدوده داوری مشخص باشد: همه اختلاف‌ها یا فقط اختلافات مالی؟
  • مهلت رسیدگی و شیوه ابلاغ رأی روشن باشد
  • داور ترجیحاً فردی باشد که هم بی‌طرف باشد و هم زبان قرارداد و حسابداری را بفهمد
مرحله ۳

3) مراجعه به دادگاه (آخرین گزینه؛ چه زمانی بهتر است؟)

گاهی اختلاف به جایی می‌رسد که دیگر راهی جز اقدام قضایی نیست. اما دادگاه معمولاً زمان‌بر، پرهزینه و فرسایشی است؛ پس بهتر است وقتی بروید که واقعاً لازم است.

چه زمانی مراجعه به دادگاه بهتر است؟

  • وقتی یکی از شرکا عمداً همکاری نمی‌کند و هیچ مذاکره‌ای را نمی‌پذیرد
  • وقتی خطر از بین رفتن سرمایه یا دارایی شراکت وجود دارد (مثلاً فروش یا انتقال اموال، خالی کردن حساب)
  • وقتی شریک اسناد و اطلاعات مالی را پنهان می‌کند و بدون دستور رسمی حاضر به ارائه نیست
  • وقتی اختلاف درباره مالکیت دارایی‌ها جدی است (مثلاً دستگاه، ملک، برند، حساب‌ها)
  • وقتی اختلاف وارد فاز اتهام و تخلف سنگین شده و باید رسمی پیگیری شود
  • وقتی لازم است برای حفظ حق، اقدام سریع و قانونی انجام شود (مثل جلوگیری از انتقال اموال)

قبل از دادگاه این کارها را انجام دهید

  • همه چیز را مکتوب و مستند کنید (پیام‌ها، صورتجلسات، رسیدها)
  • اگر امکان دارد یک اظهارنامه یا اخطار رسمی ارسال کنید
  • مسیر مذاکره/داوری را حداقل یک بار امتحان کنید (مگر اینکه خطر فوری وجود داشته باشد)

در اختلافات شراکت، داشتن مسیر درست حل اختلاف فقط برای پایان دادن به دعوا نیست؛ برای دفاع از حقوق خود در محیط کار هم ضروری است، چون اگر مستندات، صورتجلسه و مراحل حل اختلاف را درست طی نکنید، حتی اگر حق با شما باشد ممکن است نتوانید آن را به‌موقع و درست اثبات کنید.

یادآوری

جمع‌بندی سریع

  • اول مذاکره و صورتجلسه
  • بعد داوری (اگر بندش را دارید)
  • در نهایت دادگاه (وقتی خطر جدی/فوری وجود دارد)
پیشنهاد: از همان ابتدا در قرارداد، مسیر حل اختلاف را مرحله‌ای بنویسید تا اختلاف، تبدیل به بحران نشود.
فسخ
خروج شریک
انحلال

فسخ، خروج از شراکت و انحلال شراکت

در هر شراکت حرفه‌ای باید از همان اول مشخص باشد اگر یکی از شرکا خواست ادامه ندهد یا شراکت به مشکل خورد، مسیر پایان همکاری چگونه است. چون پایان مبهم دقیقاً همان جایی است که بیشترین اختلاف‌ها شکل می‌گیرد: یکی می‌خواهد خارج شود ولی سهمش مشخص نیست، دیگری می‌گوید ضرر کرده‌ایم و چیزی طلب نداری، یا دارایی‌ها و بدهی‌ها معلوم نیست. به‌طور کلی سه مفهوم را باید از هم جدا کنیم: فسخ (پایان دادن به قرارداد بر اساس شرایط مشخص)، خروج شریک (کنار رفتن یک شریک و ادامه شراکت با بقیه در صورت امکان)، و انحلال (پایان کامل شراکت و شروع فرآیند تسویه نهایی).

1) فسخ شراکت یعنی چه و چه زمانی مطرح می‌شود؟

فسخ یعنی قرارداد شراکت به دلایل مشخص، قبل از پایان مدت یا برخلاف انتظار طرفین، خاتمه پیدا کند. فسخ می‌تواند:

  • توافقی باشد (هر دو تصمیم بگیرند تمام کنند)
  • یک‌طرفه باشد (اگر در قرارداد حق فسخ برای شرایط خاص پیش‌بینی شده باشد)
  • یا به دلیل تخلف جدی شریک (مثل برداشت غیرمجاز، پنهان‌کاری مالی، نقض تعهدات کلیدی)

برای اینکه فسخ دردسر نشود، در قرارداد باید شفاف نوشته شود:

  • چه مواردی “تخلف اساسی” محسوب می‌شود؟
  • فسخ با چه اخطاری و در چه مهلتی انجام می‌شود؟
  • آیا قبل از فسخ باید فرصت جبران داده شود؟
  • اثر فسخ بر دارایی‌ها، بدهی‌ها و قراردادهای جاری چیست؟

2) شرایط خروج شریک (خروج = رفتن یک نفر، نه لزوماً تمام شدن شراکت)

گاهی شراکت می‌تواند با خروج یک شریک ادامه پیدا کند؛ اما این فقط زمانی ممکن است که از قبل قواعدش مشخص باشد. مهم‌ترین مواردی که باید برای خروج شریک تعیین شوند:

الف) خروج با رضایت سایر شرکا

  • شریک درخواست خروج می‌دهد
  • سایر شرکا یا با خرید سهم او موافقت می‌کنند، یا شریک جدید جایگزین می‌شود
  • شرایط پرداخت سهم (نقد/اقساط) تعیین می‌شود

ب) خروج به دلیل تخلف یا کم‌کاری شریک

اگر شریک تعهداتش را انجام ندهد، ممکن است قرارداد اجازه دهد با رأی سایر شرکا (طبق درصد یا شرطی که در قرارداد آمده) او خارج شود. در این حالت باید روشن باشد:

  • معیار تخلف چیست؟
  • جریمه/خسارت چگونه محاسبه می‌شود؟
  • سهم شریک متخلف چگونه قیمت‌گذاری می‌شود؟

ج) خروج اضطراری (فورس ماژور یا شرایط شخصی)

مثل بیماری، مهاجرت، مشکلات قانونی، ورشکستگی، فوت شریک و…
در این حالت باید از قبل روشن کنید:

  • آیا وراث وارد شراکت می‌شوند یا فقط تسویه می‌گیرند؟
  • اگر شریک فوت کرد یا محجور شد، کسب‌وکار چگونه ادامه می‌یابد؟

د) حق تقدم خرید سهم (برای جلوگیری از ورود فرد نامطلوب)

یک بند بسیار مهم این است که اگر کسی خواست سهمش را بفروشد:

  • ابتدا باید به شرکای فعلی پیشنهاد بدهد (حق تقدم)
  • سپس اگر آن‌ها نخواستند، به شخص ثالث واگذار کند (با شرایط مشخص)

این بند جلوی این را می‌گیرد که یک شریک ناگهان سهمش را به فردی بدهد که با بقیه سازگار نیست.

3) تسویه حساب و ارزیابی دارایی‌ها (حساس‌ترین بخش خروج/انحلال)

تسویه یعنی مشخص شود هر شریک در نهایت چقدر طلبکار یا بدهکار است و دارایی‌ها/بدهی‌ها چگونه تقسیم می‌شود. برای تسویه درست، سه کار کلیدی لازم است:

مرحله 1: بستن حساب‌ها و شفاف‌سازی مالی

  • لیست درآمدها و هزینه‌ها تا تاریخ خروج/انحلال
  • بدهی‌ها (به تامین‌کننده، اجاره، وام، مالیات، حقوق کارکنان، چک‌ها)
  • مطالبات (پول‌هایی که مشتری‌ها یا طرف قرارداد باید پرداخت کنند)
  • موجودی انبار و دارایی‌های نقدشونده

مرحله 2: ارزیابی دارایی‌ها (ارزش‌گذاری واقعی)

دارایی‌ها معمولاً شامل:

  • پول نقد و موجودی حساب
  • تجهیزات و دستگاه‌ها
  • موجودی کالا
  • حق سرقفلی/حق کسب و پیشه (اگر وجود داشته باشد)
  • برند، دامنه، پیج، نرم‌افزار، لیست مشتریان
  • قراردادهای جاری و ارزش آن‌ها

روش ارزیابی باید از قبل مشخص شود:

  • کارشناس رسمی؟ حسابرس؟ ارزیاب مورد توافق؟
  • ملاک قیمت روز؟ قیمت خرید؟ استهلاک؟
  • دارایی‌های نامشهود (مثل برند و مشتری) چگونه ارزش‌گذاری می‌شوند؟

این بخش معمولاً منشأ دعواست، چون طرفین نگاه متفاوتی به ارزش دارایی‌ها دارند.

مرحله 3: تعیین سهم هر شریک و نحوه پرداخت

بعد از مشخص شدن دارایی و بدهی:

  • سهم هر شریک طبق درصد شراکت تعیین می‌شود
  • بدهی‌ها اول پرداخت می‌شوند، بعد باقی‌مانده تقسیم می‌شود (یا طبق توافق)
  • روش پرداخت سهم شریک خارج‌شونده مشخص می‌شود: نقدی/اقساط/واگذاری دارایی

4) انحلال شراکت (پایان کامل همکاری)

انحلال یعنی شراکت به‌طور کامل تمام می‌شود و همه چیز وارد فاز تسویه نهایی می‌گردد. انحلال معمولاً وقتی رخ می‌دهد که:

  • موضوع شراکت تمام شده (پروژه‌ای بوده)
  • ادامه همکاری ممکن نیست
  • ضرر سنگین شده یا اختلاف غیرقابل حل است
  • مدت قرارداد تمام شده و تمدید نشده

در انحلال باید تکلیف این‌ها مشخص شود:

  • فروش دارایی‌ها یا تقسیم عینی دارایی‌ها
  • پرداخت بدهی‌ها و تسویه تعهدات
  • بستن حساب‌ها، قراردادها و مجوزها
  • تعیین مسئول پیگیری مطالبات و دعاوی باقی‌مانده

خیلی از اختلاف‌ها در خروج و انحلال، از اینجا شروع می‌شود که یکی از طرفین تصور می‌کند مثل رابطه کارمندی می‌تواند «هر وقت خواست برود» یا «حق و سهمش خودبه‌خود مشخص است». دقیقاً به همین دلیل سؤال «
آیا شما به‌ عنوان کارمند از شرایط قانونی کار خود مطلع هستید؟
» یک یادآوری مهم دارد: همان‌طور که در کار، ندانستن قواعد باعث ضرر می‌شود، در شراکت هم اگر از ابتدا قواعد خروج، فسخ و تسویه را ندانید و مکتوب نکنید، ممکن است در زمان خروج نتوانید سهم واقعی‌تان را درست مطالبه کنید.

اشتباهات رایج در شراکت کاری در ایران

  • شراکت را فقط با اعتماد و رفاقت شروع کردن و قرارداد مکتوب نداشتن
  • مبهم گذاشتن موضوع شراکت و حدود فعالیت (هرکس برداشت خودش را داشته باشد)
  • مشخص نکردن آورده هر شریک و ارزش‌گذاری نکردن آورده‌های غیرنقدی/تخصص
  • تعیین نکردن دقیق درصد سهم‌الشرکه و نحوه تقسیم سود و زیان
  • قاطی کردن «حقوق شریک اجرایی» با «سود شراکت» و ایجاد توقعات اشتباه
  • نداشتن حسابداری شفاف، گزارش مالی دوره‌ای و مدارک هزینه‌ها
  • تعیین نکردن حق امضا، سقف اختیارات و اینکه چه تصمیم‌هایی نیاز به توافق دارد
  • برداشت‌های شخصی از صندوق/حساب شراکت بدون چارچوب و سقف مشخص
  • استفاده از چک/سفته به‌عنوان تضمین بدون درج شرط و توضیح دقیق در قرارداد
  • نداشتن بند محرمانگی و عدم رقابت (به‌خصوص در کسب‌وکارهای خدماتی و آنلاین)
  • تعریف نکردن فرآیند حل اختلاف (مذاکره، داوری، دادگاه) و رفتن مستقیم به دعوا
  • مشخص نکردن شرایط خروج شریک، فسخ، انحلال و نحوه تسویه حساب
  • تعیین نکردن روش ارزیابی دارایی‌ها (انبار، تجهیزات، برند، پیج، مشتری‌ها)
  • بستن قراردادها با اشخاص ثالث بدون هماهنگی یا خارج از حدود اختیار
  • نادیده گرفتن بدهی‌ها و تعهدات جانبی مثل مالیات، اجاره، چک‌ها و قراردادهای جاری
  • ثبت نکردن تصمیمات مهم در صورتجلسه و تکیه بر پیام‌ها و صحبت‌های پراکنده
  • وارد کردن شریک جدید بدون حق تقدم/رضایت شرکا و به‌هم زدن تعادل شراکت
  • شروع شراکت بدون بررسی سابقه مالی/کاری شریک و بدون تقسیم نقش واقعی
  • یک‌طرفه شدن بار کار (یکی همه کارها را انجام بدهد و دیگری فقط سهم بخواهد)
  • نداشتن برنامه خروج اضطراری (بیماری، مهاجرت، فوت شریک) و بلاتکلیف شدن کسب‌وکار

نتیجه گیری

در نهایت، شراکت کاری زمانی موفق و کم‌ریسک است که از همان ابتدا همه چیز شفاف، مکتوب و قابل اجرا باشد و توافق‌ها فقط به اعتماد و حرف‌های دوستانه محدود نشود. اگر موضوع شراکت، آورده‌ها، سهم سود و زیان، مدیریت، حق امضا، ضمانت اجرا و مسیر حل اختلاف دقیق تعیین شود، احتمال بروز اختلاف و ضرر به حداقل می‌رسد. فراموش نکنید که پایان همکاری هم به اندازه شروع آن مهم است؛ پس شرایط خروج شریک و نحوه تسویه و ارزیابی دارایی‌ها را حتماً از قبل مشخص کنید. در بسیاری از موارد، یک مشاوره کوتاه قبل از امضا می‌تواند از هزینه‌های سنگین بعدی جلوگیری کند و مسیر تصمیم‌گیری را روشن‌تر سازد. به همین دلیل، کمک گرفتن از وکیل کار و همچنین گروه مشاوران روابط کار می‌تواند به شما کمک کند قرارداد شراکت را دقیق‌تر تنظیم کنید و از نظر حقوقی مطمئن‌تر جلو بروید. با این رویکرد، شراکت شما به جای منبع تنش، به یک همکاری حرفه‌ای و سودآور تبدیل خواهد شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ما اینجاییم تا اعتماد از دست رفته
شما رو بازگردانیم

رای راهنمایی در خدمت شما عزیزان هستیم.